Pierwsza wzmianka o kasztelanie bydgoskim Suzzlaus de Budegac pochodzi z 1238r.
Wcześniejszą genezę ma osada i zbudowany w XII w. romański kościół pw. św.
Idziego.
Obecność romańskiego kościoła świadczy o wczesnym zasiedleniu i znaczeniu osady
na trakcie bursztynowym. W tym miejscu omijano Wisłę pokonując brodem Brdę.
19 kwietnia 1346 r. Kazimierz Wielki lokował miasto na prawie magdeburskim.
Miało nazywać się Koenigsburg czyli Królewiec. Król traktował miasto w
szczególny sposób.
Nadał Bydgoszcz swemu przybranemu synowi Kaźkowi Słupskiemu, który wg zamierzeń
króla miał być spadkobiercą piastowskiej korony.
Obszar i mury:
10 ha w obrębie murów miejskich. Mury były ceglane, gotyckie, budowane w wątku
polskim. W ciąg murów obronnych wtopione były 4 baszty i 3 bramy miejskie:
- Gdańska u wylotu mostu przez Brdę
- Kujawska (Toruńska) u wylotu dzisiejszej ul. Długiej
- Poznańska (Chwytowska) u wylotu ul. Długiej
Miasto od strony południowej oraz wyspę zamkową ze wszystkich stron otaczały
fosy wypełnione wodą.
W swoich kronikach z początków XVII bernardyni piszą, że całe miasto jest murowane.
Do dzisiaj żadna z bram nie zachowała się. Pozostały jedynie fragmenty murów
miejskich, oraz fragmenty fos.
W ludności Bydgoszczy liczącej około 5 tyś. osób zdecydowanie przeważali
Polacy, ale istniała też kolonia niemiecka i szkocka.
Miasto mieściło się w pierwszej dziesiątce miast Korony Polskiej.
Kościoły:
- romański kościół pw. św. Idziego (budowa XII w.) rozebrany w 1879 r.
- gotycki kościół farny (budowa 1466-1502) - istnieje
- kościół i szpital św. Ducha rozebrany w I poł. XIX w.
- klasztor karmelitów (1550) rozebrany w XIX w.
- kościół św. Stanisława (1529) ze szpitalem rozebrany w I poł. XIX w.
- gotycki kościół bernardynów pw. św. Jerzego (1557) - istnieje
- klasztor bernardynów istnieje (przebudowany)
- kościół św. Trójcy (konsekracja 1579 r.) rozebrany w XIX w., obecny kościół
pw. św. Trójcy zbudowano na pocz. XX w.
- szpital z kaplicą św. Krzyża rozebrany w XIX w.
- gotycki kościół Klarysek (1582) istnieje
- klasztor Klarysek (1615-18) - istnieje
- kościół jezuitów z 2 wieżami na Starym Rynku (budowa 1620) rozebrany w 1940
r. przez hitlerowców
- kościół św. Mikołaja w Fordonie parafia ma tradycje z XI w. (Wyszogród),
kościół murowany powstał w 1600 r., a w obecnym kształcie w 1927-29
Zakony:
- karmelici
- klaryski
- bernardyni
- jezuici od 1617 r.
Przedmieścia:
- Gdańskie na północnym brzegu Brdy w otoczeniu kościoła i szpitala św. Ducha
oraz klasztoru karmelitów
- Kujawskie wokół kościoła św. Idziego, św. Stanisława ze szpitalem, św.
Jerzego i klasztoru bernardynów
- Poznańskie wokół kościoła św. Trójcy i szpitala z kaplicą św. Krzyża
- Wyspa Młyńska od 1594 r. funkcjonowała mennica królewska i kilka młynów (stąd
nazwa wyspy po dzień dzisiejszy).
Inne obiekty:
- Zamek Królewski Kazimierza Wielkiego (1347) ceglany, na sztucznym wzgórzu
otoczonym odnogą Brdy, wyraźnie oddzielony od reszty miasta fosą, wałami i
okopami. - wysadzony przez Szwedów, rozebrany w 1773 i w końcu XIX w. przez
Prusaków
Mieszkali w nim m.in. królowie Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk,
zimę 1577 r. spędził Stefan Batory, a jesień 1656 r. Jan Kazimierz.
- Gotycki Ratusz z wieżą pośrodku Rynku (1515) spalony w 1709 r., rozebrany w
XIX w.
- Kolegium Jezuickie (fundator: kanclerz Jerzy Ossoliński) obecnie Ratusz
bydgoski
- Mennica królewska na Wyspie Młyńskiej od 1594 r. rozebrana przez Prusaków w
1831 r.
- Młyny królewskie na Wyspie Młyńskiej
- Skład soli na przedmieściu kujawskim (1522), którą dowożono z kopalń
małopolskich i ruskich
- Wodociągi z rur dębowych (1523). Wykonał je Walenty z Bochni. Woda spływała
ze stawów w okolicy dzisiejszego marketu Castorama (Dolina Pięciu Stawów)
- liczne prywatne spichlerze zbożowe szlachty wielkopolskiej i kujawskiej
Szkoły:
- szkoły klasztorne karmelitów, bernardynów
- szkoły parafialne
- gimnazjum (sporne wobec zniszczenia większości źródeł historycznych)
- bernardyńskie studium filozoficzne
- kolegium jezuickie od 1648 r.
Kultura:
- teatr szkolny w Kolegium Jezuickim
- biblioteka klasztorna bernardynów (częściowo zachowana do dzisiaj)
- Kronika Bydgoszczy napisana w 1637 r. przez burmistrza Wojciecha Łochowskiego
na wzór kroniki Jana Długosza
Najwybitniejszym uczonym przedrozbiorowej Bydgoszczy był bernardyn Bartłomiej -
autor pierwszego słownika łacińsko-polskiego.
Po wielkiej wojnie polsko-krzyżackiej z 1410 roku rozpoczął się okres
prosperity dla Bydgoszczy. Bogata szlachta kujawska i wielkopolska (Szarlejscy,
Kościeleccy) prowadzili handel z miastami pruskimi i wybrzeżem bałtyckim.
Gród korzystał z dogodnego położenia geograficznego i stawał się znanym w kraju
ośrodkiem wymiany handlowej. Jego rola w miarę upływu lat wzrastała.
W mieście istniały bractwa kupieckie: Kramarzy, Szyprów i Sterników. Fakt
istnienia w mieście 2 bractw związanych ze spławem wiślanym potwierdza istotną
rolę handlową miasta.
Bydgoszcz leżała na lądowym szlaku handlowym ze Śląska i Wielkopolski do
Gdańska (z Wrocławia przez Zduny, Pyzdry, Wrześnię i Gniezno). Przez
Bydgoszcz wiodła też droga z Krakowa do Gdańska (przez Brześć Kuj., Bydgoszcz,
Tucholę). Najbardziej ożywione kontakty miała w tym zakresie z Toruniem (piwo,
gorzałka, miód, sól, skóry, wełna, wyroby metalowe).
Handlowano również z Gdańskiem, Poznaniem i Krakowem. Toruńskie prawo składu
niewygodne dla kupców krakowskich kierowało ich uwagę na Bydgoszcz. Tworzyli tu
własne emporia handlowe, najdalej wysunięte na północ.
W mieście rozwijało się rzemiosło (13 cechów rzemieślniczych).
Znacznie większe znaczenie posiadała Bydgoszcz w handlu spławnym. Prawo
prowadzenia takiego handlu szlakiem Brda-Wisła otrzymała w 1346 r. na mocy
przywileju lokacyjnego. Cały XV wiek to okres walki Bydgoszczy z Toruniem,
który starał się zachować monopolistyczne stanowisko, jako pośrednik w handlu z
Gdańskiem. W 1484 król Kazimierz Jagiellończyk w przywileju potwierdził
mieszczanom bydgoskim prawo uprawiania handlu spławnego na Wiśle. Ostatecznie
walka z Toruniem zakończyła się w 1537 r. utratą przez Toruń prawa składu.
Powyżej Bydgoszczy Brdę wykorzystywano do spławu drewna z lasów bydgoskich i
koronowskich.
Z Bydgoszczy spławiano zboże, piwo, wyroby rzemieślnicze. Zboże pochodziło z
Kujaw i znacznej części Wielkopolski. Poniżej miasta wzdłuż Brdy szlachta
wielkopolska budowała własne spichlerze, które wykorzystywano do magazynowania
zboża do handlu. Na tym tle dochodziło do zatargów z mieszczanami.
Wg liczby statków zarejestrowanych w komorze wiślanej w Białej Górze wynika, że
w 1579 r. co szósty statek zdążający do Gdańska miał port macierzysty w
Bydgoszczy.
W samym mieście pobudowano liczne spichlerze (o konstrukcji ryglowej), do
magazynowania zboża oczekującego na spływ.
W II połowie XVI w. Bydgoszcz obok Torunia była największym ośrodkiem handlu
zbożowego w Polsce wyprzedzając znacznie inne miasta kujawskie, pomorskie,
mazowieckie i małopolskie. (W 1564 1573 r. z Bydgoszczy spławiano średnio
rocznie 2030 łasztów, z Torunia 2600 łasztów zboża i mąki, a np. z Włocławka
450 łasztów, Warszawy 384 łaszty)
Najwięcej zboża przywożono do Bydgoszczy z północnych Kujaw, całej Krajny,
powiatu kcyńskiego i gnieźnieńskiego.
Oprócz zboża spławiano sól z żupy bydgoskiej i piwo. Piwo bydgoskie było w XVI
wieku jednym z najbardziej znanych w kraju obok piw piątkowskiego,
piotrkowskiego, , łęczyckiego, żnińskiego i przemyskiego.
W 1594 r. król Jan III Waza zezwolił na otwarcie prywatnej mennicy w
Bydgoszczy. Stanisławowi Citkowskiemu. W 1613 roku została upaństwowiona. Na
pocz. XVII w. bydgoska mennica była jedyną czynną w Koronie. Istniała do 1688 r.
|
02:38 
18:51
