Bydgoszcz leży na styku krain etnograficznych:
- Kujaw (południe i południowy wschód)
- Krajny (zachód i północny zachód)
- Pałuk (południowy zachód)
- Pomorza Nadwiślańskiego - Bory Tucholskie i Kociewie (północ)
- Ziemi Chełmińskiej (wschód)
Nie jest pewne, czy można to uznać za walor, ale zapewne urozmaica kulturowy i mentalny obraz Bydgoszczy.
Urozmaica to również turystycznie okoliczne tereny.
Graniczne położenie Bydgoszczy utrudnia jasne zidentyfikowanie konkretnej krainy etnograficznej. Miasto jest raczej mozaiką ludzi o różnych odcieniach kulturowych.
Jednym z efektów takiego stanu jest to, że miasto jest otwarte i nie utrudnia asymilacji osób pochodzących z innych regionów. Z kolei osoby z sąsiednich krain etnograficznych o silnej tożsamości kulturowej znajdą w Bydgoszczy swoich
krajan. Sprawę komplikuje napływ po wojnie ludności kresowej i z południa
Polski.
Innym efektem jest podkreślanie „bydgoskości”. Większość osób identyfikuje się
raczej z miastem, niż konkretną krainą etnograficzną.
Losy historyczne Bydgoszczy i Fordonu nie sprzyjały wykształceniu stałej tożsamości.
W średniowieczu osada Bydgoszcz i Wyszogród należały do pomorskiego księstwa
nakielskiego. Po wyprawie Krzywoustego w 1113 r. znalazły się w Wielkopolsce. W
wyniku podziału Polski na dzielnice Bydgoszcz i Wyszogród zmieniały
przynależność terytorialną.
W 1238 r. książę kujawski Kazimierz Konradowic zdołał opanować kasztelanię
bydgoską, natomiast sąsiedni Wyszogród pozostał nadal w rękach pomorskich.
Bydgoszcz pozostała w inowrocławskim księstwie kujawskim, natomiast Wyszogród
przechodził do Kujaw, Pomorzan, następnie księcia wielkopolskiego Przemysława
II.
Dopiero w 1296 r. Władysław Łokietek przyłączył Wyszogród do Kujaw
inowrocławskich.
To wydarzenie w sposób trwały powiązały wyszogrodzkie z Kujawami.
W 1314 r. dokonano podziału księstwa inowrocławskiego na inowrocławskie i
księstwo bydgosko-wyszogrodzkie.
W maju 1330 r. Wyszogród został doszczętnie spalony, a mieszkańcy wymordowani
przez Krzyżaków, Bydgoszcz zajęta i okupowana przez następne 7 lat.
W 1337 r. na mocy układu inowrocławskiego ziemia bydgosko-wyszogrodzka
powróciła pod panowanie polskie, co potwierdził pokój kaliski z 1343 r.
zawarty przez Kazimierza Wielkiego. Wyszogród stracił znaczenie i został
włączony do kasztelanii bydgoskiej.
Od tej pory aż do 1772 r. Bydgoszcz z Fordonem, Solcem i Koronowem należała do
kujawskiego województwa inowrocławskiego. Bydgoszcz była w tym województwie
ośrodkiem równorzędnym do Inowrocławia, a potem ludnościowo i gospodarczo go
przewyższającym (XV-XVIII w.). Po sąsiedzku istniało województwo brzesko-
kujawskie, które obejmowało teren dzisiejszych powiatów: radziejowskiego,
aleksandrowskiego i włocławskiego. Siedzibą wojewody był Brześć Kujawski, ale
najważniejszym ośrodkiem – Włocławek. Oba województwa kujawskie były
zintegrowane przez wspólny sejmik w Radziejowie. Z tego okresu ponad 500 lat
pochodzi tożsamość historyczna i odrębność Kujaw.
Po rozbiorach Polski Bydgoszcz została stolicą obwodu nadnoteckiego, a
następnie departamentu Księstwa Warszawskiego obejmującego obszar zbliżony do
dzisiejszego województwa kujawsko-pomorskiego. Od 1815 r. przez 105 lat była
stolicą obwodu regencyjnego w ramach Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Z tego
okresu pochodzi wielkopolska tradycja Bydgoszczy. Wielu mieszkańców północnej
wielkopolski osiedlało się w Bydgoszczy, ale również mieszkańców Pomorza.
Po wyzwoleniu w 1920 r. radni miasteczka Fordon rozpatrywali projekt zmiany
nazwy miasta na... Wyszogród Wielkopolski.
Po 1920 r. Bydgoszcz znalazła się w woj. poznańskim ustalonym wg granic
regencji pruskich.
W II Rzeczpospolitej rosło znaczenie Pomorza, przez rangę dostępu do morza.
Wielki Gdańsk był wolnym miastem. W województwie pomorskim nie było
dominującego miasta. Wyznaczony na stolicę Toruń był dwukrotnie mniejszy od
Bydgoszczy. Przez 15 lat trwały starania Bydgoszczy i okolicznych powiatów o
zmianę przynależności wojewódzkiej do Pomorza i zlokalizowanie w Bydgoszczy
władz wojewódzkich. W 1936 r. doszło do tego.
Budowa linii kolejowej Śląsk-Bydgoszcz-Gdynia, rozbudowa Gdyni, wzrost
gospodarczego znaczenia Bydgoszczy – to wszystko przemawiało za stolicą
województwa pomorskiego w Bydgoszczy. Decyzje uprzedził wybuch II wojny
światowej. Po wojnie Bydgoszcz została stolicą województwa pomorskiego, a
później bydgoskiego będącego spuścizną przedwojennego regionu.
Część północną
przydzielono Gdańskowi, południową Bydgoszczy. Województwo obejmowało cześć Pomorza Nadwiślańskiego, Krajnę, Ziemię Chełmińską i Dobrzyńską, całe Kujawy.
Po reformie z 1975 r. niewiele się zmieniło. Województwo bydgoskie nadal było mozaiką Pomorza, Pałuk, Krajny i Kujaw.
Obecnie w Bydgoszczy istnieje podział opinii co do przynależności etnograficznej. Zgodnie z tradycją przed i powojenną zalicza się miasto do Pomorza. Dużo jest jednak osób identyfikujących się z Kujawami. Inni wskazują na Krajnę, która chyba najbardziej jednoznacznie ciąży ku Bydgoszczy. Większość nie identyfikuje się etnograficznie. Mówi o sobie: "bydgoszczanie".
Moim zdaniem Bydgoszcz jest historycznym miastem kujawskim, które powinno powrócić do staropolskiej tożsamości. Niekoniecznie przez przyjęcie kujawskiej kultury ludowej, tylko uznanie historycznych korzeni.
Wydaje się, że najczęściej z Kujawami kojarzą Bydgoszcz mieszkańcy Polski.
Jednocześnie nie należy zrywać zakorzenionych w XX w. powiązań "pomorskich", a także zwrócić uwagę na spory udział ludności o korzeniach krajeńskich, pałuckich, wielkopolskich.
|
04:07 
17:23
Etnografia 
